Αμερικάνοι φιλέλληνες το 1821

Η Αμερική και ο Αγώνας για την Ανεξαρτησία της Ελλάδας

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, πού μόλις πριν λίγο, είχαν αποχτήσει την ανεξαρτησία τους, άκουσαν με ενθουσιασμό την είδηση της εξεγέρσεως των Ελλήνων κατά της Τουρκικής κυριαρχίας. Οι μεγάλοι ρήτο­ρες της εποχής, όπως ο Ντάνιελ Ουέμπστερ (Webster), ο Έντουαρντ Έβερετ (Everett) κι ο Χένρυ Κλέη (Clay) εκφωνούσαν λό­γους. Διάφοροι άνδρες με επιρροή σχημά­τισαν «Φιλελληνικές Επιτροπές» που ανάλαβαν να συγκεντρώσουν χρήματα για την Ελλάδα. Ο Άλμπερτ Γκάλατιν (Albert Gallatin), υπουργός των Οικονομικών επί της προεδρίας του Τζέφφερσον και αργότερα πρεσβευτής στην Αγγλία, πρότεινε να σταλεί Αμερικανικός στόλος στην Ελλάδα. Μια κοινότητα της Πολιτείας της Νέας Υόρκης προσφέρθηκε να στείλει 500 άνδρες «ψη­λούς, γεροδεμένους, με ατσαλένια μπράτσα, που με λίγο καλαμπόκι κι’ ένα γαλόνι ουίσκι ό καδένας τους να ταξίδευαν από την άκρη του κόσμου ως τη Κωνσταντινούπολη».

Οι Ηνωμένες Πολιτείες όμως ήταν ένα κράτος πολύ νέο ακόμη, πολύ αβέβαιο για τον ίδιο τον εαυτό του και πολύ απασχολημένο με τις δικές του άμεσες ανάγκες, ώ­στε να μην μπορεί να αναλάβει επίσημη δράσι στον Ελληνικό αγώνα. Ήταν ένα κράτος μόλις 30 χρόνων και μόλις πριν εννέα χρόνια είχε πολεμήσει για δεύτερη φορά εναντίον της Αγγλίας στον πόλεμο του 1812. Ανησυχούσε ακόμα για την κατάσταση που επικρατούσε στη Νότιο Αμερική: Μ’ όλο που οι χώρες αυτές είχαν πολεμήσει για να ελευθερωθούν από την Ισπανία κι’ οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αναγνωρίσει την «α­νεξαρτησία τους, η Ισπανία και η Γαλ­λία εξακολουθούσαν να έχουν βλέψεις προς το τμήμα αυτό του Δυτικού Ημισφαιρίου. Ακόμα περισσότερο, η Ρωσία είχε αρχίσει να επεκτείνει τους εμπορικούς σταθμούς της νοτίως της Αλάσκας, προς τον Άγιο Φραγκίσκο.

Για ένα διάστημα, ο Πρόεδρος Μονρόε σκεπτόταν να κηρύξει πόλεμο και να πολεμήσει στο πλευρό της Ελλάδας. Στο ετήσιο διάγγελμά του προς το Κογκρέσσο, το 1822, είπε: «Η ανάμνηση της Ελλάδας γεμίζει το νου με τις πιο ιερές σκέψεις και μας διεγεί­ρει τα ωραιότερα αισθήματα προς τα οποία η φύση μας είναι ευαίσθητη». Ένα χρόνο αργότερα, πρότεινε να αναγνωρισθεί η ανεξαρτησία της Ελλάδας και να σταλεί μια δι­πλωματική αποστολή στην Αθήνα. Η κατάσταση στο Δυτικό Ημισφαίριο, όμως, ήταν τόσο επισφαλής, ώστε αναγκάστηκε να υποχωρήσει μπροστά στην επιμονή του Υπουργού των Εξωτερικών Τζών Κουΐνσυ Άνταμς, που υποστήριζε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να απέχουν από τις Ευρωπαϊκές υποθέσεις.

Άτομα ενθουσιώδη για την υπόθεση της Ελλάδας, όμως, υπήρχαν πολλά, ακόμα μέ­χρι του σημείου να πολεμήσουν με τις Ελ­ληνικές δυνάμεις. Ο πιο γνωστός από τους Αμερικανούς αυτούς Φιλέλληνες είναι ο Σάμουελ Γκρίντλεύ Χάου (Samuel Gridley Howe), ένας νεαρός γιατρός από τη Βοστώνη, που έφτασε στο Μεσολόγγι το 1825. Εκεί πρόσφερε τις υπηρεσίες του ως υγειονομικός αξιωματικός και επί δύο χρόνια εργαζόταν και πολεμούσε παρ’ όλο που οι Τούρκοι τον είχαν επικηρύξει για ένα ση­μαντικό χρηματικό ποσό. Το 1826, βοήθησε στην οργάνωση μιας αποστολής για την κατάληψη της Κρήτης. Η αποστολή αυτή απέτυχε, κατόρθωσε όμως να καταλάβει το φρούριο της Γραμβούσας, για το οποίο οι Τούρκοι πολεμούσαν 16 χρόνια να το πά­ρουν από τους Ενετούς. Τελικά ο Χάου έ­γινε γενικός αρχίατρος σ’ ολόκληρο τον Ελληνικό στρατό. Αντιλήφθηκε όμως πως η Ελλάδα είχε ανάγκη ουσιαστικής εξωτερικής βοηθείας για να νικήσει και έτσι, το 1827, γύρισε στις Ηνωμένες Πολιτείες για να συγκεντρώσει χρήματα. Το 1828, ξαναγύρισε στην Ελλάδα μ’ ένα πλοίο που έφερ­νε εφόδια και υλικά, αγορασμένα με 60.000 δολάρια που είχε συγκεντρώσει. Στην Αί­γινα, βοήθησε στην οργάνωση του στρατού και του ναυτικού.

Το 1850, όταν πια είχε κερδίσει η Ελλη­νική ανεξαρτησία, ο Χάου επέστρεψε στην Αμερική. Τέσσερα χρόνια αργότερα, παν­τρεύτηκε την Τζούλια Ούάρντ (Ward), που το 1862, κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου Πο­λέμου έγραψε το περίφημο «Μπάτλ Χύμν δφ δή Ρηπάμπλικ» (Πολεμικό Θούριο της Δη­μοκρατίας)—κι’ έκανε το γαμήλιο ταξίδι του στην Ελλάδα. Όταν γύρισε στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο Χάου ίδρυσε το ίδρυμα τυφλών της Μασσαχουοέτης. Το 1866, όταν ο Χάου ήταν 65 χρόνων, εξερράγη η Κρητική Επανάσταση. Τότε σχημάτισε την Επιτροπή Κρή­της, συγκέντρωσε περισσότερα από 50.000 δολάρια και ξανάρθε στην Ελλάδα, όπου οργάνωσε μια υπηρεσία περιθάλψεως Κρητών προσφύγων. Τον επόμενο χρόνο, έλαβε μέρος σε μια επίθεση κατά της Κρήτης. Γύ­ρισε στις ‘Ηνωμένες Πολιτείες το 1867, ό­που και πέθανε το 1876.

Ακόμα και πριν έρθει στην Ελλάδα ο Χάου, άλλοι Αμερικανοί πολεμούσαν πλάϊ – πλάϊ με τους Έλληνες στρατιώτες. Ένας από τους πρώτους, ήταν ο Τζώρτζ Τζάρβις (Jarvis). Έφτασε στην Ελλάδα το 1821, και, όταν ήρθε ο Χάου το 1825, ο Τζάρβις είχε γίνει κιόλας αντιστράτηγος. Υπηρέτησε στην αρχή ως αξιωματικός του ναυτικού, υ­στέρα έγινε υπασπιστής της Ταξιαρχίας του Βύρωνος στο Μεσολόγγι. Τελικά, πήγε στην Πελοπόννησο για να πολεμήσει εναντίον του Ιμπραΐμ και πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Αιγυπτίους. Αμέσως μόλις τον άφησαν ελεύθερο, ακολούθησε τον Κολοκοτρώνη και έγινε σύμβουλός του. Αργότερα πολέ­μησε με τον Καραϊσκάκη, μέχρις ότου ο Έλληνας στρατηγός σκοτώθηκε. Ο Τζάρβις τότε αποσύρθηκε από τη μάχιμη υπηρεσία και έστρεψε τις προσπάθειες  του στην ανασυγκρότηση της κατεστραμμένης χώρας. Πέθανε στο Άργος το 1828.

Μαζί με τον Τζάρβις πολέμησε για ένα διάστημα ο Τζόναθαν Πέκαμ Μίλλερ (Jona­than Peckham Miller), που είχε πολεμήσει στον Αμερικανικό πόλεμο του 1812 και ήρθε στην Ελλάδα το 1824, έμπειρος πια αξιωματικός. Πολέμησε στο Μεσολόγγι και στη Ναύπακτο. Στο Ναύπλιο συνάντησε τον Σάμουελ Γκρίντλεΰ Χάου και επί δύο χρόνια οι δυό αυτοί Αμερικανοί πολέμησαν μαζί στην Πελοπόννησο. Ο Μίλλερ γύρισε στο πολιορκημένο Μεσολόγγι, κατάφερε να διαφύγει μέσα από τις γραμμές των πολιορκητών και ενώθηκε με το στρατηγό Υψηλάντη στο Ναύπλιο. Στη μάχη των Μύλων βραβεύτηκε για την ανδρεία του. Ενώθηκε ξανά με τον Χάου στην ανεπιτυχή Κρητική εκστρατεία, μετά την όποια γύρισε στην Πελοπόννησο και εργάστηκε στη διανομή ρούχων και τρο­φίμων, που είχε στείλει η Φιλελληνική Επι­τροπή της Βοστώνης.

Ο Ούΐλλιαμ Τάουνσεντ Ούάοιγκτων, ανεψιός του Γεωργίου Ούάοιγκτων, ήταν έ­νας από τους Αμερικανούς που σκοτώθηκαν πολεμώντας για την Ελληνική ανεξαρτησία. Απόφοιτος της Στρατιωτικής Ακαδη­μίας των Ηνωμένων Πολιτειών, ήταν μόνον 25 χρόνων όταν ήρθε στην Ελλάδα το 1825. Διορίστηκε διοικητής πυροβολικού στο Με­σολόγγι, μα δεν κατόρθωσε να περάσει τις γραμμές των Τούρκων και να μπει μέσα στην πόλη. Ύστερα αρρώστησε και κατά την ανάρρωση του πήγε στο Ναύπλιο, όπου σκοτώθηκε το 1827, προσπαθώντας να συμβιβάσει τους διαιρεμένους Έλληνες που πολεμούσε ο ένας τον άλλο.

Ένας άλλος γιατρός που ήρθε στην Ελ­λάδα και πέθανε στην Ρούμελη το 1828, ή­ταν ο Τζών Γκέττυ (John Getty). Υπηρέτησε στο Ελληνικό ναυτικό και έλαβε μέρος στις μάχες της Αττικής.

Ο Αμερικανός φιλέλλην Τζώρτζ Ουίλσων (Wilson) αγάπησε τη χώρα που ήρθε να βοηθήσει τόσο πολύ, ώστε έμεινε στην Ελλάδα μετά την επίτευξη της ανεξαρτησίας και παντρεύτηκε μια Αθηναία. Υπηρέ­τησε στο Ελληνικό πλοίο «Σωτήρ» ως αρχιπυροβολητής το 1827 και το 1828. Βραβεύθηκε για τον ηρωισμό του στη Ναύπακτο.

Ενώ οι Αμερικανοί αυτοί και πολλοί άλ­λοι πολεμούσαν και πέθαιναν για την Ελ­λάδα, παντού στις Ηνωμένες Πολιτείες ξεπηδούσαν «Φιλελληνικές Επιτροπές», που έ­καναν το παν για να εφοδιάσουν με τρο­φές, ρουχισμό και άλλα υλικά τις Ελληνικές δυνάμεις. Η Επιτροπή της Βοστώνης, που σχηματίστηκε το 1822, είχε μεταξύ των με­λών της ονόματα πολύ γνωστά, όπως του Έντουαρντ Έβερετ του ρήτορα, που χρησι­μοποιούσε τις σελίδες του περιοδικού του για να κεντρίσει το ενδιαφέρον των Αμερι­κανών και να συγκεντρώσει χρήματα για τη βοήθεια της Ελλάδας.

Το 1823, ο Ντάνιελ Ουέμπστερ, το ίδιο φημισμένος ρήτωρ, ζήτησε από το Κογκρέσσο να εγκρίνει τη δαπάνη για το διορισμό πρεσβευτού στην Ελλάδα. Η συζήτηση στο Κογκρέσσο για την υπόθεση αυτή κράτησε πολύ και προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον. Μεταξύ των υποστηρικτών της υποθέσεως ήταν ο Χένρυ Κλέη, τέσσερις φορές Πρόε­δρος της Βουλής των Αντιπροσώπων και μια φορά υποψήφιος για Πρόεδρος των Η­νωμένων Πολιτειών. Και οι ποιητές της εποχής είχαν εμπνευστή από τον αγώνα της ανεξαρτησίας της Ελλάδας. Ο Ουίλλιαμ Κόλλεν Μπράϊαντ έγραψε τον «Έλληνα Αντάρτη». Το όνομα του Υψηλάντη δόθηκε σε μια πόλη της Πολιτείας του Μίσιγκαν και σε πολλά μέρη, στο Χάρτη των Ηνω­μένων Πολιτειών, άρχισαν να εμφανίζονται ονόματα εμπνευσμένα από την Ελλάδα.

Στην Αθήνα σήμερα, στη διασταύρωση της Λεωφόρου Συγγρού και της οδού Αναπαύσεως, υπάρχει ένα μαρμάρινο μνημείο με τα ονόματα 30 Αμερικανών που πρόσφεραν σημαντική βοήθεια στην Ελλάδα για τον αγώνα της ελευθερίας της. Το μνημείο αυτό το ανήγειρε ως δείγμα ευγνωμοσύνης το Ελληνικό Έθνος, εκατό χρόνια πε­ρίπου ύστερα από την απόκτηση της ανεξαρτησίας του. Στην κορυφή του μνημείου είναι σκαλισμένα τα πρόσωπα του Σάμουελ Γκρίντλεϋ Χάου, του Εντουαρντ Έβερετ, του Ντάνιελ Ουέμπστερ και του Χένρυ Κλέη. Στο μνημείο είναι ακόμα χαραγμέ­να τα λόγια που ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης είπε στην έκκληση του προς τον Αμε­ρικανικό λαό, στη Συνέλευση της Μεσσηνίας το 1821: «Αν και μας χωρίζουν απέραντες θάλασσες από σας, οι Αμερικανοί, αισθανό­μαστε ότι οι αρετές σας μας προσεγγίζουν προς εσάς. Εμείς σας θεωρούμε πλησιέστερους προς εμάς από τα γειτονικά έθνη, και σας πιστεύουμε σαν φίλους, σαν συμπολί­τες και αδελφούς, γιατί είσαστε δίκαιοι, φι­λάνθρωποι και γενναιόφρονες».

Το κείμενο και η φωτογραφία αντλήθηκαν από ένα παλιό βιβλίο με τίτλο: Σύντομη ιστορία των Ηνωμένων Πολιτειών, του Κωνσταντίνου Αγγελόπουλου. Εκδόσεις της Αμερικανικής Υπηρεσίας Πληροφοριών  Αθήνα .