Η Μινωική πόλη Φαιστός

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΔΙΑΓΡΑΜΜΑ

Η ΠΡΟΑΝΑΚΤΟΡΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

Το ανάκτορο της Φαιστού βρίσκεται πάνω σε ένα χαμηλό λόφο που ελέγχει την πεδιάδα της Μεσαράς, την πιο εύφορη πε­ριοχή της Κρήτης. Γύρω του υπήρχε προ Ελληνική-μινωική και αργότερα ελληνική πόλη, από τις σπουδαιότερες και παλαιότερες του νησιού.

Η Κρήτη κατοικείται ήδη 6.000 χρόνια πριν από τη χριστιανική εποχή. Κατά την Ύστερη Νεολιθική εποχή αρχίζει η εγκα­τάσταση στο λόφο της Φαιστού και συνεχί­ζεται και στην Πρώιμη εποχή του Χαλκού. Από το 3000 έως το 2000 π.Χ. η πεδιάδα της Μεσαράς ακμάζει ιδιαίτερα. Εμφανίζε­ται σειρά οικισμών με ισχυρή κοινωνική οργάνωση κατά γένη. Ο πληθυσμός ασχολείται με το εμπόριο και τη γεωργία και υπάρχει ένα υψηλό βιοτικό επίπεδο που αντανακλάται στους τάφους της εποχής. Οι τάφοι αυτοί είναι κυκλικοί και γύρω τους έχουν σειρά δωματίων. Σε έναν τέτοιο τάφο οι ταφές δεν ήταν ατομικές αλλά θαβόταν όλο το γένος επί σειράν αιώνων.

Ανάλογα με το μέγεθος του κάθε οικισμού και τα γένη που είχε, υπήρχαν και τάφοι στην περιοχή του. Όταν ο τάφος γέμιζε, κό­καλα ή ακόμα και κτερίσματα, τα αντικείμε­να δηλαδή που συνόδευαν τις ταφές, αποθη­κεύονταν στα δωμάτια γύρω από τον τάφο. Τα δωμάτια αυτά χρησίμευαν επίσης για ταφικές τελετουργίες. Κοσμήματα, όπλα, εργα­λεία, σφραγίδες, αντικείμενα καθημερινής χρήσης, πέτρινα και πήλινα αγγεία δίνουν μια ιδέα του λαμπρού πολιτισμού που τώρα αρχίζει και αναπτύσσεται στην Κρήτη.

Οι κυκλικοί τάφοι της Μεσαράς άρχισαν να κτίζονται στην αρχή της Πρώιμης επο­χής του Χαλκού, λίγο πριν το 3000 π.Χ. Η χρήση τους συνεχίστηκε στην Παλαιοανακτορική και Νεοανακτορική εποχή, δηλαδή μέχρι το 1450 π.Χ. Μερικοί από αυτούς συ­νέχισαν να χρησιμοποιούνται μέχρι περί­που το 1300 π.Χ. ανάλογα με τις τύχες των κοινοτήτων στις οποίες ανήκαν.

Οι οικισμοί και οι τάφοι αυτοί αξίζουν μια επίσκεψη όταν ο χρόνος το επιτρέπει, γιατί, αν και οι αρχαιολογικοί χώροι που υπάρχουν, δεν έχουν σπουδαία διατήρηση, ωστόσο βρίσκονται σε περιοχές της Κρήτης έξω από τα συνηθισμένα τουριστικά δρομο­λόγια, δίνοντας έτσι στον επισκέπτη την ευ­καιρία να γνωρίσει μιαν άλλη όψη της Κρή­της, πιο γνήσια, όπου το παρόν και το πα­ρελθόν δένονται σε μια συνεχή πορεία και το μακρινό παρελθόν μοιάζει τόσο οικείο όσο και το παρόν.

Ενδεικτικά αναφέρονται οι πιο σημαντι­κοί από αυτούς τους χώρους, που η επίσκε­ψή τους θα ήταν ταυτόχρονα και μια πολύ ωραία εκδρομή σε άγνωστα μέρη της σύγ­χρονης Κρήτης.

• Αγια Τριαδα (Βλ. σελ. 76). Στον αρχαιολογικό χώρο, που είναι από τους σπουδαι­ότερους της Κρήτης, τρία χιλιόμετρα περί­που δυτικά της Φαιστού, βρίσκονται και δύο κυκλικοί τάφοι.
• ΟΔΗΓΗΤΡΙΑ Στη περιοχή της μονής της Οδηγητρίας, που βρίσκεται στη δυτική άκρη των Αστερουσίων, κοντά στο χωριό Πηγαϊδάκια, βρέθηκαν δύο κυκλικοί τάφοι και συγκρότημα κτιρίων.
• ΚΟΥΜΑΣΑ Το χωριό βρίσκεται στη βό­ρεια πλευρά των Αστερουσίων. Σε ψηλό λόφο κοντά στο χωριό βρέθηκε μινωικός οικισμός διαφόρων φάσεων, που δεσπόζει πάνω από το τμήμα της πεδιάδας της Μεσαράς η οποία απλώνεται στα βόρεια και δυτικά. Στους πρόποδες του λόφου υπάρχουν κυκλικοί τάφοι και υπολείμματα ταφικών κατασκευών.
• ΠΛΑΤΑΝΟΣ Στην περιοχή του Πλατά­νου, που βρίσκεται κοντά στο χωριό Μη­τρόπολη, ανασκάφηκαν δύο από τους μεγα­λύτερους κυκλικούς τάφους που περιείχαν ιδιαίτερα σημαντικά κτερίσματα.
• Λεντας Στα νότια παράλια, στην περιοχή όπου υπήρχε η αρχαία πόλη Λεβήν, έχουν ανασκαφεί κυκλικοί τάφοι σε τρεις διαφορετικές θέσεις. Οι τάφοι αυτοί ανή­καν σε μικρές κοινότητες, των οποίων οι οι­κισμοί βρίσκονταν σε σχετικά κοντινές απο­στάσεις μεταξύ τους.
• ΑΠΕΣΩΚΑΡΙ Στη θέση Βίγλα αποκαλύ­φθηκε κυκλικός τάφος και οικισμός που ανασκάφηκαν από τους Γερμάνους κατά τη διάρκεια του δεύτερου παγκόσμιου πολέμου.

Η Παλαιοανακτορική Εποχή

ύρω στο 2000 π.Χ. κτίζονται στην Κρή- 1 τη τα πρώτα ανάκτορα. Η ύπαρξή τους φανερώνει τη συγκέντρωση της εξουσίας σε ορισμένα κέντρα που τώρα αναπτύσσονται ιδιαίτερα. Ένα από αυτά είναι και η Φαι­στός, που φαίνεται ότι όριζε την εύφορη πε­ριοχή της Μεσαράς και ίσως ήταν κέντρο ανεξάρτητου βασιλείου.

Από το 2000 έως το 1700 π.Χ. περίπου, που διήρκεσε η ζωή των πρώτων μινωικών ανακτόρων, το ανάκτορο της Φαιστού έπαθε σοβαρές καταστροφές από σεισμούς τρεις φορές. Η τρίτη ήταν και η μεγαλύτερη και ίσως συνδυάστηκε και με πολιτικές αλλαγές στις δομές της εξουσίας στο νησί, οπότε η Κνωσός κυριαρχεί επί των άλλων κέντρων.

Η Νεοανακτορικη Εποχή

Αμέσως μετά την καταστροφή του 1700 το

 ανάκτορο της Φαιστού ανοικοδομήθηκε με λαμπρή αρχιτεκτονική. Ωστόσο, τό δεύ­τερο αυτό ανάκτορο, της Νεοανακτορικής εποχής, δεν φαίνεται να είχε ούτε τα διοικη­τικά και γραφειοκρατικά αρχεία ούτε την πολυτελή ζωγραφική διακόσμηση που είχε π.Χ. η γειτονική Αγία Τριάδα ή η Κνωσός. Φαίνεται λοιπόν ότι ίσως ο ηγεμόνας της πε­ριοχής, που βρισκόταν πλέον υπό Κνωσιακή ηγεμονία, κατοικούσε στην Αγία Τριάδα.

Τα δεύτερα μινωικά ανάκτορα καταστρέφονται από μεγάλο σεισμό γύρω στο 1450 π.Χ. Επιζεί μόνο το ανάκτορο της Κνωσού υπό μυκηναϊκή κυριαρχία.

Μετανακτορικη Εποχή και Ελληνικοί Χρόνοι

 Ο λόφος της Φαιστού φαίνεται ότι συ­νέχισε να κατοικείται τους τελευταί­ους αιώνες της εποχής του Χαλκού. Ελάχιστα όμως στοιχεία έχουν δημοσιευθεί από αυτή τη φάση της ζωής σε αυτόν.

Η Φαιστός συνέχισε να είναι σημαντική ελληνική πόλη της Κρήτης, την οποία γνωρίζει και ο Όμηρος. Έχουν ερευνηθεί κτίρια των Γεωμετρικών χρόνων, ένας ελληνικός ναός που χρονο­λογείται στον 7ο αιώνα και σπί­τια της ελληνιστικής εποχής.

Η ζωή της Φαιστού τελείωσε γύ­ρω στο 200 π.Χ., όταν καταστράφη­κε από την κοντινή Γόρτυνα που είχε εξελιχθεί στη μεγαλύτερη δύναμη της περιοχής.

Το κείμενο αντλήθηκε από το βιβλίο: Φαιστός Αγία Τριάδα-Γόρτυς της Αθανασίας Κάντα εκδόσεις ΑDAM EDITIONS 1998.