Γνωρίστε το φαράγγι του Χα

Το φαράγγι τον Χα

 (Πρόλογος από το ipy.gr. Το άνοιγμα του φαραγγιού του Χά, δεσπόζει αριστερά, λίγο πριν μπείτε στην πόλη της Ιεράπετρας.)

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του ανάγλυφου της περιοχής είναι το φαράγγι του Χα. Θεωρείται ένα από τα αγριότερα φαράγγια της Ελλάδας, ένα σπά­νιο μορφολογικό φαινόμενο της φύσης που μόνο ένας ενδογενής παράγο­ντας όπως ο τεκτονισμός θα μπορούσε να δημιουργήσει.

Η ονομασία του πιθανόν προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα “χάσκω” που σημαίνει σχηματίζω χάσμα, άνοιγμα.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένας παρθένος βιότοπος ανέγγιχτος από τον άνθρωπο μιας και η διαμόρφωση του απαγορεύει στον οποιοδήποτε να το γνωρίσει καλά, να το διασχίσει ή να το εκμεταλλευτεί. Οι πρώτοι και μοναδικοί που το διέσχισαν ως σήμερα 1996, είναι τρεις Θεσσαλονικείς ορειβάτες έμπειροι και ριψοκίνδυνοι, ο Σταύρος Λαζαρίδης, ο Βλάσης Χατζηπαναγιώτου και ο Χρόνης Αματζίδης. Για να το διασχίσουν χρειάστη­κε προσπάθεια επτά ημερών, από τις 17 ως τις 23 Ιουνίου το 1987. Σχετικό μάλιστα δημοσίευμα έγινε στο περιοδικό “Ταχυδρόμος”. Ανάλογη προσπά­θεια από οποιονδήποτε που δεν είναι ορειβάτης έμπειρος θα ήταν πάρα πολύ επικίνδυνη, κι αυτό το ξέρουν καλά οι κάτοικοι της περιοχής μας. Εξάλλου δεν είναι λίγοι αυτοί που προσπάθησαν να προχωρήσουν στο εσωτερικό του και κινδύνευσαν ή έχασαν τη ζωή τους.

Η είσοδος του είναι πολύ στενή, περίπου τρία μέτρα ενώ προς τα πάνω το άνοιγμα είναι φαρδύτερο. Το πλάτος του σε πολλά σημεία στο εσωτερι­κό του είναι μόνο τριάντα εκατοστά και σε άλλα δεν ξεπερνάει τα 3 μέτρα. Δεξιά και αριστερά υψώνονται οι τεράστιοι τοίχοι του, ύψους 200 μ. που προχωρώντας προς το βάθος του, φτάνουν τα 400 μ. Το μήκος του είναι περίπου ένα χιλιόμετρο.

Πριν από την είσοδο, υπάρχει μια μικρή λίμνη που σχηματίζεται από ένα μικρό καταρράχτη που κι αυτός δημιουργείται από μια άλλη λίμνη που σχηματίζεται ψηλότερα και δεν είναι ορατή απ’ αυτούς που στέκονται στη βάση του. Αυτή τη λίμνη μπορεί να τη θαυμάσει κανείς σκαρφαλώνοντας προσε­κτικά στα βράχια, αριστερά από το άνοιγμα του. Ιδιαίτερα εντυπωσιακά είναι τα πετρώματα με τους παράλληλους έντονους χρωματισμούς τους.

Στο εσωτερικό του υπάρχουν κι άλλες τέτοιες λίμνες που σχηματίζονται από τα νερά των πηγών που πέφτουν από ψηλά δημιουργώντας καταρρά­χτες, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο. Το καλοκαίρι τα νερά λιγοστεύουν και η επίσκεψη σ’ αυτό είναι πιο εντυπωσιακή το χειμώνα. Πλησιάζοντας τη χαράδρα ο επισκέπτης κυριεύεται από δέος και ανατριχίλα. Οι γκρίζοι βρά­χοι, κομμένοι σε τετράγωνα ή παραλληλόγραμμα σχήματα σαν από ανθρώ­πινο χέρι, υψώνονται μεγαλόπρεπα σκιάζοντας τη μικρή πεδιάδα που απλώ­νεται μπροστά τους. Τις απογευματινές μάλιστα ώρες μπορεί να θαυμάσει κανείς τα κοπάδια των πουλιών που μαζεύονται στις φωλιές τους, πάνω στους άγριους βράχους.

Στη βόρεια μεριά του ανοίγματος πυκνές συστάδες κέδρων σκαρφαλώ­νουν προς την κορυφή ενώ το έδαφος σε μεγάλη έκταση φαίνεται αμμώδες. Το μικρό πλάτωμα που σχηματίζεται κοντά στη χαράδρα αλλά και όλη η περιοχή γύρω από το εκκλησάκι του Αγίου Πνεύματος που βρίσκεται εκεί κοντά είναι σημαντικός βιότοπος με πλούσια χλωρίδα. Αλλά και οι μικρές λίμνες αποτελούν σημαντικό υδροβιότοπο καθώς εκεί σταθμεύουν πολλά μεταναστευτικά πουλιά αλλά και τα μόνιμα πουλιά και τα θηλαστικά της περιοχής καλύπτουν τις ανάγκες τους για νερό και τροφή από κει.

Κοντά στο Χα, από τις αρχές του 20^ου αιώνα, υπήρχαν πετρόχτιστοι νερόμυλοι που λειτουργούσαν με το νερό που έβγαινε από το φαράγγι. Η ποσό­τητα του νερού δεν ήταν αρκετή για να κινήσει τους μύλους σε απευθείας ροή και έτσι το μάζευαν σε στέρνα, δούλευε ο μύλος ορισμένο διάστημα και μετά τον σταματούσαν για να ξαναγεμίσει η στέρνα.

Σήμερα οι τρεις αυτοί μύλοι δε λειτουργούν και είναι ερειπωμένοι, μνη­μεία μιας άλλης εποχής κι ενός άλλου τρόπου ζωής.

Το παραπάνω κείμενο και η φωτογραφία με την εκκλησία, αντλήθηκε από το βιβλίο: Θρυπτή-φαράγγι του Χα. Μια εργασία της περιόδου 1995-1996, στο πλαίσιο της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, από την περιβαλλοντική ομάδα του 1^ου Λυκείου Ιεράπετρας.