Η ιστορία της Παναγία των Ψαριανών στη Σύρο

Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου (Παναγία των Ψαριανών): Ιστορία και Κειμήλια

Θα ταξιδέψουμε στην ιστορία και την παράδοση ενός από τους πιο σημαντικούς ναούς της Σύρου. Από την ανέγερσή του στα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης από τους Ψαριανούς πρόσφυγες σύμφωνα με την παράδοση, μέχρι το ανεκτίμητο αριστούργημα του El Greco που φιλοξενεί σήμερα, ανακαλύψτε την κληρονομιά, την αρχιτεκτονική και τους ανθρώπους που συνέβαλαν στη διατήρησή του στο πέρασμα του χρόνου.

Ιστορία, Ανέγερση και Αρχιτεκτονική

Ο ναός κτίστηκε το 1826-1829. Είναι Βασιλική χωρίς Τρούλλο, Τρίκλητος, με γυναικωνίτη Μπαρόκ – Αναγεννησιακού τύπου. Συνδυάζει ξύλο και μάρμαρο, καθώς η είσοδος και το τέμπλο είναι από μάρμαρο, ενώ ο Άμβωνας, το Δεσποτικό και τα Βημόθυρα είναι από ξύλο ή φύλλο χρυσού. Η οροφή είναι διακοσμημένη με χριστιανικά σύμβολα των πρώτων χριστιανικών χρόνων, όπως A – Ω, I. X., Δ, ο Σταυρός κ.α.., ενώ θυμίζει έντονα αντεστραμμένο ξύλινο πλοίο.

Σύμφωνα με την επιγραφή καθιέρωσης, ο περικαλλής αυτός ναός ηγέρθη εκ βάθρων με φιλότιμη δαπάνη των φιλοκάλων Ερμουπολιτών και με τη συνεργία του Πανιερωτάτου Μητροπολίτου Χίου Δανιήλ. Ανακαινίσθηκε το 1847 και καθιερώθηκε στις 20 Αυγούστου 1850 από τον ίδιο, ως πρώην Χίου και νυν Πασών Κυκλάδων κυρίαρχο και ποιμένα.

Η Εικόνα της Κοιμήσεως του El Greco

Στο Ναό βρίσκεται η περίφημη εικόνα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, έργο του Δομίνικου Θεοτοκόπουλου (El Greco). Η θέση της είναι στον Πρόναο δεξιά, στο μαρμάρινο προσκυνητάριο. Η εικόνα δημιουργήθηκε μεταξύ 1562-1564, όταν ο καλλιτέχνης ήταν σε ηλικία 19-22 ετών. Πρόκειται για έργο βυζαντινής τεχνοτροπίας της Κρητικής Σχολής.

Η υπογραφή του καλλιτέχνη βρίσκεται στη βάση του μεσαίου κηροπηγίου: «ΔΟΜΗΝΙΚΟΣ ΘΕΟΤΟΚΟΠΟΥΛΟΣ Ο ΔΕΙΞΑΣ». Βρίσκεται στον ναό περίπου από το 1850. Ανακαλύφθηκε το 1983 από τον αρχαιολόγο κ. Γεώργιο Μαστορόπουλο, και στη συνέχεια καθαρίστηκε και συντηρήθηκε από τον κ. Μπαλτογιάννη.

Βομβαρδισμός (1943) και Ανακαινίσεις

Ο ναός βομβαρδίστηκε στις 23 Οκτωβρίου 1943, με συνέπεια την πλήρη καταστροφή (κρήμνιση) του Ιερού Βήματος (κόγχης). Η αποπεράτωση και ανακαίνισή του έγινε με ένθεο ζήλο τον Ιανουάριο του 1951, επί ενεργεία Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου κ.κ. Φιλαρέτου. Επίτροποι του Ιερού Ναού εκείνη την περίοδο ήταν οι:

Θεοφύλακτος Κρητικός (Αρχιμανδρίτης). Αντώνιος Ν. Κουτεπάς. Μιχαήλ Ζερβός. Στυλιανός Πίππης, Σπυρίδων Κολοκούρης. Κωνσταντίνος Αλαμάνος

Αργότερα, από το 1975 έως το 2000, πραγματοποιήθηκε γενική ανακαίνιση εσωτερικώς και εξωτερικώς, επί αρχιερατείας του Σεβασμιωτάτου Μητροπολίτου Σύρου κ.κ. Δωροθέου. Η προσπάθεια αυτή έγινε με την επιμέλεια του προϊσταμένου του Ι. Ναού και προέδρου του Εκκλησιαστικού Συμβουλίου, Αρχιμανδρίτη Αλέξανδρου Τσιούχαρη, καθώς και των μελών:

Περικλής Καλονάρης Ιωάννης Γεωργίου Εμμανουήλ Γαβαλάς Άγγελος Χ”Σπύρου Αντώνιος Κούτεπας (αείμνηστος) Αχιλλέας Ζαρίφης Αλέξανδρος Μαρκουΐζος Ευθύμιος Κούκης

Μεγάλοι Ευεργέτες

Βαρδαβάς Μηνάς. Παπαδάκης Παναγιώτης. Οικογένεια Δελλαγραμμάτικα. Δρίτσας Δημήτριος. Κοσκορόζης Πέτρος. Κάππας Δημήτριος. Μεταξάς Άγγελος. Χ/Τζοπούλου Δέσποινα. Χ/Τζικυριακού Μαριγώ. Πετράκη Ελένη. Διδαχοπούλου Μαρία. Μιχαλοπούλου Μαρία. Μιχαλοπούλου Αναστασία. Μαύρη Καλιόπη. Αθυμαρίτου Μ. Χρυσούλα. Μπουντούρης Π. Ιωάννης. Μπουντούρη Ι. Ισμήνη-Μαρία. Χρήστος Λαμπράκης.

Κάτω Πλάκα:

Γεώργιος Μπόμπολας. Ελένη Παραμάνη. Κωνστ/νος & Ευγενία Μπαζεβανάκη. Σταύρος Δ. Ντεβεντζής. Παντελής Δ. Ντεβεντζής. Αθανάσιος Μαρτίνος.

Δωρητές

Ρούσσου Μαρία. Κορωναίου Άννα. Τομάης Νικόλαος. Αμπανοπούλου Ελένη. Μαραγκός Μάρκος. Μπαρμπάρη Καλλιόπη. Σικουτρή Χρυσάνθη. Σουλτάνα Πέρρη. Δήμος Ερμουπόλεως (26-6-2000). Άγγελος & Ελένη Χ”Σπύρου. Πέτρος Ι. Δεσύπρης. Ελένη Ειρήνη Ζαχαρία. Ανδριάνα Α. Αντωνίου Φραγκίσκος & Άννα Μαυράκη. Ελευθέριος & Ιωάννα Μαυράκη. Χρήστος Λ. Καραμπάτσος. Κων/νος Α. Μπατζάκης. Αντώνιος & Ιωάννα Ρηγούτσου. Κων/νος & Μαρία Ντάφου.

Το κείμενο αντλήθηκε από τις επιγραφές που υπάρχουν στον Ι.Ν.