Ι.Ν. Αγίου Δημητρίου Νέου Φαλήρου

Ιστορικό και Περιήγηση στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Νέου Φαλήρου

Η Οικιστική Ανάπτυξη του Νέου Φαλήρου

Η περιοχή του Νέου Φαλήρου άρχισε να κατοικείται συστηματικά κατά τη δεκαετία 1850-1860. Μεταξύ των πρώτων οικιστών ξεχωρίζει η οικογένεια του βιομήχανου Κωνσταντίνου Γιαννόπουλου, η οποία διέμενε στο σημείο όπου αργότερα οικοδομήθηκε το εμβληματικό ξενοδοχείο «Ακταίον» (εκεί όπου σήμερα στεγάζεται το Θεραπευτήριο Metropolitan). Μία από τις άμεσες προτεραιότητες των νέων κατοίκων ήταν η δημιουργία λατρευτικών χώρων για την εξυπηρέτηση των θρησκευτικών τους αναγκών.

Οι Πρώτοι Ναοί και η Κοίμηση της Θεοτόκου

Η πρώτη σημαντική θρησκευτική υποδομή υπήρξε ο Ιερός Ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (1870-1880), ένας από τους παλαιότερους στην ευρύτερη περιοχή Φαλήρου-Μοσχάτου. Ο ναός αυτός ανήκε αρχικά στην οικογένεια Βλησίδη και πέρασε στην ιδιοκτησία και κυριότητα του Αγίου Δημητρίου Νέου Φαλήρου το 1982.

Η Ανέγερση του Ιερού Ναού Αγίου Δημητρίου νέου Φαλήρου

Κατά την περίοδο 1890-1920, το Νέο Φάληρο γνώρισε ραγδαία ανάπτυξη, με τον αριθμό των οικογενειών να ξεπερνά αρχικά τις 300. Η ανάγκη για έναν μεγαλύτερο ναό οδήγησε στη σύσταση Ερανικής Επιτροπής από εξέχοντα μέλη της τοπικής κοινωνίας: τους βιομήχανους Στυλιανό Παπαδόπουλο και Σπυρίδωνα Ζερβό, τον έμπορο Χρήστο Πιτσούλη και τον δικηγόρο Γεράσιμο Φραγισκάτο. Μετά από συντονισμένες ενέργειες προς τον Δήμο Πειραιώς και τα αρμόδια Υπουργεία, παραχωρήθηκε το οικόπεδο με βάση σχετικό ΦΕΚ, φέροντας τις υπογραφές του Παύλου Κουντουριώτη και του Υπουργού Παιδείας Κ. Γόντικα.

Αρχιτεκτονικός Σχεδιασμός και Ολοκλήρωση του Έργου

Η κατασκευή του ναού υπήρξε ένα τιτάνιο έργο που πραγματοποιήθηκε υπό τις δύσκολες πολιτικές και οικονομικές συνθήκες του Μεσοπολέμου.

• Αρχιτεκτονική Έμπνευση: Το αρχικό σχέδιο του Γεράσιμου Μεταξά ήταν εμπνευσμένο από τον Ναό της Αγίας Αγνής στη Ρώμη και προέβλεπε δύο πολυτελή καμπαναριά και μαρμάρινες επενδύσεις, τα οποία όμως δεν υλοποιήθηκαν λόγω έλλειψης πόρων.
• Χρονοδιάγραμμα: Η θεμελίωση έγινε στις 6 Αυγούστου 1925 από τον Αρχιεπίσκοπο Χρυσόστομο (Παπαδόπουλο) και ο ναός παραδόθηκε στη λατρεία στις 6 Μαΐου 1928, με εγκαίνια από τον τότε Μητροπολίτη Κερκύρας Αθηναγόρα (μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη).

Περιήγηση και Αρχιτεκτονικές Παρατηρήσεις

Ο μεγαλοπρεπής αυτός ναός δεσπόζει δίπλα από τη Γραμμή του Ηλεκτρικού Σιδηροδρόμου (μετά τη στάση του Φαλήρου) και εντυπωσιάζει με το μεγάλο και ψηλό καμπαναριό στη βορειοδυτική του πλευρά. Η αρχιτεκτονική του θυμίζει έντονα τον τύπο ναών που προτιμούν οι Καθολικοί Χριστιανοί.

Εσωτερικά, ο ναός είναι τρίκλιτος με τις εξής αφιερώσεις:

• Κεντρικό κλίτος: Άγιος Δημήτριος (εορτή 26 Οκτωβρίου).
• Νότιο κλίτος: Άγιος Σπυρίδων (εορτή 12 Δεκεμβρίου).
• Βόρειο κλίτος: Άγιος Στυλιανός (εορτή 26 Νοεμβρίου).

Ο ναός είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου διακοσμημένος με θαυμάσιες αγιογραφίες, ενώ διαθέτει και ευρύχωρο γυναικωνίτη με πολλές θέσεις για το εκκλησίασμα.

Σύγχρονες Προσθήκες και Πνευματικό Κέντρο

Στον έναν αιώνα λειτουργίας του, ο ναός έχει υποστεί εκτεταμένες εργασίες συντήρησης. Σταθμό στη νεότερη ιστορία του αποτελεί η ίδρυση του Πνευματικού Κέντρου (ολοκλήρωση 2022 με δωρεά της οικογένειας Μαυρέα). Το κέντρο στεγάζεται εκεί όπου παλαιότερα λειτουργούσε η Νυχτερινή Σχολή Εργαζομένου Παιδιού, έργο του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Κυριών του Φαλήρου.

Ιστορικά Τεκμήρια και Επιγραφές

Από την επιτόπια έρευνα στον ναό, εντοπίστηκαν εντοιχισμένες πλάκες που τιμούν τους συντελεστές και τους ευεργέτες του έργου. Ακολουθεί η καταγραφή των επιγραφών:

Επιγραφή Θεμελίωσης και Ερανικής Επιτροπής

Ο σεπτός ούτος οίκος εθεμελιώθη τη έκτη Αυγούστου 1925.

Ιδρύεται εν τη κοινότητα Νέου Φαλήρου η ερανική επιτροπή:

• Σπ. Ζερβός
• Χρ. Πιτσούλης
• Στ. Παπαδόπουλος
• Αθ. Πρωτόπαπας
• Γερ. Φραγκισκάτος

Κατάλογος Μεγάλων Δωρητών

Φορείς και Επιχειρήσεις:

• Δήμος Πειραιώς (1923), Δήμος Ν. Φαλήρου (Δήμαρχος Ν. Κατσουλάκος), Κοινότητα Ν. Φαλήρου.
• Σοκολατοβιομηχανία ΙΟΝ Α.Ε., ΕΛΑΪΣ Α.Ε., Ε.Η.Σ. (Ελληνικοί Ηλεκτρικοί Σιδηρόδρομοι), Ηλεκτρική Εταιρεία Αθηνών-Πειραιώς, Α.Ε. «Κεραμεικός», Χρωματουργεία Πειραιώς.

Ιδιώτες Ευεργέτες:

• Σπ. Ζερβός, Στυλ. Παπαδόπουλος, Χαραλ. Σαραντόπουλος, Α. Νιάγασας, Αφοί Μάτσα, Δημ. Σιγάρας, Ευάγγ. Ευδαίμων, Όλγα Καπιτσίνη, Κωνστ. Αρμακόλας, Γεώργιος Βαρβαρέσος, Δημ. Στεργ. Βουλγαρίδης, Ιωάννης Μισαηλίδης, Δημήτριος Σουμάχερ, Καθηγητής Στρατής Ανδρεάδης, Αδαμαντίτσα (Ντίτσα) Κατσουλάκου.
• Κων. Βελισσαρόπουλος, Δ. Μαστρογιάννης, Σωτ. Δογάνης, Ι. Αντωνόπουλος, Μεγ. Οικονομίδης, Γρ. Χατζηδημητρίου, Π. Λεβέντης, Αρ. Καρέλας, Βιρ. Λεβέντη, Ι. Γ. Γαβριήλ, Αλ. Πρωτόπαπας, Κων. Σιγάρας, Δημ. Κουφός, Ευστ. και Κρ. Δηλαβέρης, Νικ. Π. Νικητάκης, Σαπφώ Λάζου, Παν. και Ελένη Μαρέντη.
• Θεοφανοπούλου Παρασκευή, Πρόδρομος και Ευτυχία, Μικροπούλου Ιωάννα Αλμπανέζου, Άννα Αποστ. Ξανθοπουλίδου, Λεωνίδας Α. Ξανθοπουλίδης, Πρωτ/ρος Ιωάννης Παπαδημητρίου.

Πνευματικό Κέντρο και Κοινωνική Δράση:

• Δήμος Π. Μαυρέας & Ευγενία Δ. Γιαννίου (συζ. Δήμου Μαυρέα).
• Γεώργιος και Μαρία Χαράτση.
• Αναφορά στη Νυχτερινή Σχολή Εργαζομένου Παιδιού Ν. Φαλήρου.

Παράρτημα: Διοικητική Εξέλιξη της Κοινότητας

Μετά το 1925, το Νέο Φάληρο ανακηρύχθηκε αυτόνομη Κοινότητα. Το 1946 αναβαθμίστηκε σε Δήμο, αποσπώμενο από τον Δήμο Πειραιώς. Στην απογραφή του 1951, ο πληθυσμός του είχε ανέλθει σε 6.500 κατοίκους. Τελικά, το 1968, ο Δήμος Νέου Φαλήρου καταργήθηκε και εντάχθηκε εκ νέου στον Δήμο Πειραιά.

 

Όλα τα στοιχεία της παρουσίασης μας, αντλήθηκαν από την ιστοσελίδα του ναού, τις εντειχισμένες μαρμάρινες επιγραφές και από το σύντομο πέρασμα μας από τον ναό στις 26-4-2026. Ευχαριστούμε μία κυρία σχετική με τον ναό, που μας έδωσε τις πληροφορίες για τα κλίτη και μας επέτρεψε να βγάλουμε φωτογραφίες, τις οποίες παραθέτουμε.