Είμαστε φτωχοί ή πλούσιοι;

Υπηρεσία του ipy.gr

Μια ανάμνηση από το δημοτικό σχολείο

Ως παιδί, όταν πήγαινα στο δημοτικό σχολείο, στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1980, είχα την τύχη ή την ατυχία να αλλάξω πολλά σχολεία. Ανάμεσα στις αναμνήσεις που κράτησα από εκείνα τα χρόνια, ξεχωρίζει μια φράση που είπε κάποτε ένας δάσκαλος στην τάξη μας.

«Ο κόσμος στέκεται όρθιος χάρη στους φτωχούς», είπε μια μέρα.

Μερικά παιδιά τον κοίταξαν με απορία.

«Μα πώς γίνεται αυτό, δάσκαλε;» τον ρώτησαν.

Ο δάσκαλος χαμογέλασε και απευθύνθηκε σε ολόκληρη την τάξη:

«Θα θέλατε όλοι οι μπαμπάδες σας, εδώ στην κωμόπολή μας, να γίνουν αύριο το πρωί πάρα πολύ πλούσιοι;»

Όλα τα παιδιά, με μια φωνή, απάντησαν:

«Ναιιι!»

«Ωραία», είπε ο δάσκαλος. «Γιαννάκη, αφού ο μπαμπάς σου, που είναι ο φούρναρης του χωριού, θα έχει όσα χρήματα θέλει, θα σηκωθεί αύριο πρωί πρωί να ψήσει ψωμιά για όλο το χωριό;»

Ο Γιαννάκης δεν πρόλαβε να απαντήσει.

«Εσύ, Ουρανία, ο μπαμπάς σου θα ανοίξει το τσαγκαράδικό του;»

Συνέχισε απευθυνόμενος στα παιδιά:

«Εσύ, Νίκο, που ο πατέρας σου είναι αγρότης και παράγει σταφύλια, κρασί, λάδι και σιτηρά, θα πάει αύριο στη δουλειά του;

»Εσύ, Γιώργο, ο πατέρας σου θα πάει να βοσκήσει τα πρόβατα, για να παράγει μαλλί, γάλα, τυρί και κρέας;

»Εσύ, Αννούλα, η μητέρα σου θα πάει να ράψει ρούχα;

»Και εσύ, Μηνά, θα πάει ο πατέρας σου να ανοίξει το καφενείο;»

Κατά τον ίδιο τρόπο, ο δάσκαλος συνέχισε να απευθύνεται στα παιδιά.

«Δεν θα ανοίξει κανένα μαγαζί. Κανείς δεν θα πάει στη δουλειά του».

Ο ενθουσιασμός των παιδιών άρχισε να δίνει τη θέση του στον προβληματισμό. Τα χαμόγελα έσβησαν σιγά σιγά και η τάξη βυθίστηκε στη σκέψη.

Ο δάσκαλος συνέχισε:

«Άρα, παιδιά, από αύριο κανείς δεν θα φτιάχνει παπούτσια. Δεν θα υπάρχει κρέας, γάλα, ψωμί ή τυρί. Κανένα μαγαζί δεν θα πουλάει τίποτα και κανείς δεν θα παράγει τίποτα».

Όλα τα παιδιά είχαμε συνοφρυωθεί. Κοιταζόμασταν μεταξύ μας, προσπαθώντας να καταλάβουμε τι θα γινόταν τώρα.

Τότε ο δάσκαλος έδωσε τη λύση:

«Το θέμα, παιδιά, βρίσκεται στο πώς ορίζουμε τον φτωχό και τον πλούσιο».

Μια αχτίδα φωτός φάνηκε στα πρόσωπά μας. Περιμέναμε με αγωνία να ακούσουμε τι θα μας έλεγε.

«Όλα τα παιδιά αυτής της τάξης, από όσο γνωρίζω, έχετε ένα σπίτι όπου θα πάτε το βράδυ να κοιμηθείτε. Όλα έχετε ρούχα για να ντυθείτε και αρκετές επιλογές για το τι θα φάτε. Τα σπίτια σας έχουν τουαλέτες και οι μητέρες σας δεν χρειάζεται να πλένουν τα ρούχα σας στο ποτάμι, χρησιμοποιώντας τη στάχτη από το τζάκι».

Ξαφνικά, τα χαμόγελα σχηματίστηκαν ξανά στα πρόσωπά μας.

Καταλάβαμε πως, τελικά, δεν ήμασταν πλούσιοι, αλλά ούτε και φτωχοί με την έννοια που είχαμε φανταστεί. Οι γονείς μας μπορεί να πήγαιναν κάθε μέρα στη δουλειά, όμως χάρη στον κόπο τους είχαμε όσα χρειαζόμασταν.

Κάπως έτσι, ο δάσκαλός μας εξήγησε πως εμείς, οι «φτωχοί», κρατάμε όρθια την κοινωνία. Είμαστε, όμως, «φτωχοί» μπροστά στους πλούσιους.

Τότε ρώτησε ξανά:

«Λοιπόν, παιδιά, ποιοι είναι οι φτωχοί;»

Σιωπή στην τάξη.

Ο δάσκαλος πήρε τον λόγο:

«Φτωχοί είναι εκείνοι που δεν θέλουν να γίνουν καλύτεροι άνθρωποι».

Τότε ένα κορίτσι, που μάλλον ήταν η καλύτερη μαθήτρια της τάξης, σήκωσε το χέρι του και ρώτησε:

«Ναι, αλλά πλούσιοι υπάρχουν, δεν υπάρχουν;»

«Ναι», απάντησε ο δάσκαλος. «Υπάρχουν».

«Ποιοι είναι;» συνέχισε εκείνη. «Έχουμε εδώ κοντά κανέναν;»

«Ναι», απάντησε ο δάσκαλος. «Είναι ο έμπορος που αγοράζει τα σταφύλια από όλους τους χωριανούς και τα πουλάει στη Γερμανία».

Η μαθήτρια δεν έμεινε ικανοποιημένη.

«Και γιατί δεν είναι πλούσιος ο πατέρας μου, που παράγει σταφύλια;» ρώτησε με ένα παράπονο στη φωνή της.

«Μπορεί να γίνει και ο μπαμπάς σου σαν τον έμπορο», απάντησε ο δάσκαλος, «που στέλνει τα σταφύλια ολόκληρου του νομού στη Γερμανία και έχει ένα μεγάλο σπίτι και δύο αυτοκίνητα».

Το κορίτσι χαμογέλασε χαρούμενο. Ήταν έτοιμο να ακούσει το μυστικό που θα έκανε τον αγρότη πατέρα της πλούσιο και θα του εξασφάλιζε πολλά χρήματα.

Ο δάσκαλος, που είχε πια τα χρονάκια του, συνέχισε:

«Τον μπαμπά σου και τον πλούσιο έμπορο του χωριού, τούς είχα μαθητές».

Το κορίτσι άνοιξε διάπλατα τα μάτια του και περίμενε με ανυπομονησία να ακούσει περισσότερα.

«Ο μπαμπάς σου», είπε ο δάσκαλος, «φύτεψε μόνος του και έφτιαξε την κρεβατίνα στο προαύλιο του σχολείου, κάτω από τη σκιά της οποίας βρίσκεται τώρα η κούνια. Από μικρός ήταν εξαιρετικός σε ό,τι είχε να κάνει με τη γη και πολύ εργατικός. Γι’ αυτό έγινε ένας αγρότης που παράγει τα πάντα. Στο σπίτι σας έχετε όλα τα καλά και δεν σας λείπει τίποτα».

Το κορίτσι χάρηκε και κούνησε καταφατικά το κεφάλι του.

Εκείνη τη στιγμή χτύπησε το κουδούνι. Τα παιδιά άρχισαν να τρέχουν προς την έξοδο, όμως η μαθήτρια ήθελε ακόμη να μάθει για τον πλούσιο έμπορο, τον παλιό συμμαθητή του πατέρα της.

«Κύριε, κύριε!» φώναξε. «Πες μου για τον πλούσιο!»

Ο δάσκαλος χαμογέλασε και συνέχισε:

«Ο συμμαθητής του μπαμπά σου ήταν ένα παιδί που του άρεσε πολύ το διάβασμα. Έτσι, έμαθε ξένες γλώσσες και πήγε για σπουδές στη Γερμανία. Στη συνέχεια έγινε αντιπρόσωπος μιας εταιρείας εισαγωγής αγροτικών προϊόντων και ανέλαβε να στέλνει σταφύλια στη Γερμανία».

Το κορίτσι άκουγε με το στόμα ανοιχτό.

«Έτσι, ενώ ο μπαμπάς σου», συνέχισε ο δάσκαλος, «πουλάει πέντε τόνους σταφύλια προς τρία ευρώ το κιλό και έχει κέρδος ένα ευρώ το κιλό, ο έμπορος θα πουλήσει στη Γερμανία πεντακόσιους τόνους, τους οποίους αγόρασε από τα γύρω χωριά προς 3 ευρώ το κιλό και πούλησε 4 ευρώ το κιλό.

»Έτσι, ενώ ο μπαμπάς σου θα βγάλει καθαρό κέρδος πέντε χιλιάδες ευρώ, ο έμπορος θα βγάλει πεντακόσιες χιλιάδες ευρώ». Τότε ρώτησε ξανά το κορίτσι γεμάτο απορία, τότε ο έμπορος είναι ο ποιο πλούσιος του κόσμου; Όχι απάντησε χαμογελώντας ο δάσκαλος, υπάρχουν πάρα πολλοί πιο πλούσιοι.

Το κουδούνι χτύπησε ξανά. Τα παιδιά επέστρεψαν στα θρανία τους κι εγώ είχα χάσει ένα διάλειμμα, καθώς ήθελα να ακούσω —ή έστω να κρυφακούσω— τη συνέχεια.

Κάπως έτσι, μέσα από εκείνη την παιδική συζήτηση, κατάλαβα πως φτωχός είναι κάποιος όταν αισθάνεται “φτωχός”, ανεξάρτητα από το πόσες ανέσεις ή πόσα χρήματα έχει.

Και ίσως αυτό να ήταν το πιο σημαντικό μάθημα που μας έδωσε εκείνος ο δάσκαλος.