ΤΟ ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΟ ΒΟΥΝΟ ΤΩΝ ΑΡΧΑΝΩΝ «ΓΙΟΥΧΤΑΣ»

Δυτικά των Αρχανών Ηρακλείου Κρήτης υψώνεται το μυθικό βουνό «Γιούχτας» (Ιυττός-Ιυκτός ή Κνωσία Δείκτη), ύψους 811μ. Η κορυφή επειδή μοιάζει με κεφάλι ηλικιωμένου ανθρώπου που μισοκοιμάται έδωσε την αφορμή της γέννησης του μύθου ότι σ΄αυτό το βουνό είναι θαμμένος ο Δίας. Πολλοί Ευρωπαίοι περιηγητές, περασμένων αιώνων, ισχυρίστηκαν ότι είχαν ανακαλύψει μάλιστα και τον τάφο του.

Ειδικά ο Άγγλος Πασλευ τον έχει σχεδιάσει κιόλας στο δίτομο βιβλίο του «Ταξίδια στην Κρήτη», που έχει εκδόσει ο Δήμος Ηρακλείου (Βικελαία Βιβλιοθήκη) το 1991 με μετάφραση από την Δάφνη Γόντικα).

Η ονομασία «Γιούχτας» προέρχεται από τη δωρική λέξη Ιύκτας (Ιούκτας), όπως λεγόταν πριν 2500 χρόνια που τιμούσαν σ΄αυτόν τον Ποσειδώνα, όπως σήμερα, με το ναό του Σωτήρος, τιμούμε τον Χριστό. Στην αρχαιότητα υπήρχε επίσημο ιερό επάνω του, αφού σε συνθήκη Κνωσού και ΄Αργους,το 450.π.Χ.,γραφόταν ότι ο ιερέας των Κνωσίων θα θυσίαζε πάνω στο εν λόγω βουνό στον θεό Ποσειδώνα.

Πριν διανοιχτεί ο αμαξωτός δρόμος το ανέβασμα γινόταν από την ανατολική πλευρά, με μονοπάτι πεζή ή με γαϊδουράκια, που άρχιζε από τη « ρίζα του βουνού», περνούσε το «χοντρό χαράκι», όπου γινόταν μία ολιγόλεπτη στάση για ανάσασμα, αλλά και για θαυμασμό του γοητευτικού θεάματος, από το σημείο αυτό, των Αρχανών και μετά συνέχιζαν προς την «ποδιά του Χριστού» που οδηγεί κατευθείαν στην εκκλησία του «Αφέντη Χριστού».

Η δυτική πλευρά του βουνού είναι απότομη και το ανέβασμα της επικίνδυνο. Πολλοί είναι εκείνοι που έπεσαν από το «φρύδι του γκρεμού», πίσω από την εκκλησία, και κομματιάστηκαν στα άγρια βράχια της. Άλλοι πάλι γλίστρησαν ενώ έκοβαν «έρωντα» κι άλλες, που πήγαν γυρεύοντας, γιατί γελάστηκαν στον έρωτα.

Σ΄αυτή την κορυφή, από τα πρώτα βήματα των Ενετικών χρόνων, υπήρχε μοναστήρι με καλόγριες δυτικού δόγματος. Εκεί μαρτυρείται, από τον ίδιο, ότι λειτούργησε ο Φλωρεντίνος καλόγερος, ως περιηγητής Μπουοντελμόντι Χριστόφορος, στις αρχές του 15ου αιώνα. Μάλιστα ο ίδιος κάθισε και σχεδίασε το βουνό το 1419, με τη μορφή του κοιμώμενου Δία. (βλ.Ν.Γ.Χ. «ψηφίδες αρχανιώτικης ιστορίας 2018).

Στο σχεδίασμά του Μπουοντελμόντι η εκκλησία του Χριστού φαίνεται με τρία ιερά και πολύ σωστά γιατί το τέταρτο προστέθηκε το 1443 σύμφωνα με τη γνωστή παράδοση. Έτσι λοιπόν, όταν ο ναυαγός του Κρητικού Πελάγου προσευχότανε κι έλεγε «σώσέ με Χριστέ μου να σε κάμω με 4 ιερά», εννοούσε ότι θα του έκανε προσθήκη ενός ακόμη ιερού. Γι αυτό, αυτό το 4 ιερό έχει πολλές διαφορές από τα άλλα τρία.(βλ Ν.Γ.Χ: «Η εκκλησία του Αφέντη Χριστού στο Γιούχτα»-έκδοση ενορίας μας το 1987).

Αργότερα έφυγαν οι καλόγριες κι η μονή περιήλθε στην Ανατολική εκκλησία, η οποία την επάνδρωσε με καλογήρους. Ακριβώς πίσω και βορειότερα ήταν τα κελιά τους, τόσο των μεν όσο και των δε, που κρέμονταν κυριολεκτικά πάνω σ΄ένα βράχο. Σήμερα είναι μόνο τα ερείπια τους φαίνονται. Σ΄αυτά εντοπίζουμε ίχνη παλιού φούρνου με έναν τοίχο μπροστά ύψους 7μ. και στο βάθος η σπηλιά και έναν τάφο. Η στέγη έχει πέσει, αλλά κάποια σημεία στον βραχότοιχο μαρτυρούν ότι τα κελιά ήταν τρίπατα. Έξω, σε μικρή απόσταση, ένα καλά διατηρημένο υδραγωγείο. Τίποτα άλλο. Ούτε επιγραφή, ούτε κανένα νούμερο, για να φωτίσουν το μυστήριο που τα κυκλώνει. Στις 15 του Σεπτέμβρη του 1866 έσβησε εδώ επάνω για πάντα η ζωή με το ανέβασμα του νέου δυνάστη, που το 1866 κατέστρεψε τη Μονή και σφαγίασε τον μόνο καλόγερο που βρήκαν, επειδή ήταν κατάκοιτος, τον μακαριστό Κυριακό. Οι υπόλοιποι μπόρεσαν έγκαιρα να φύγουν.

Δυτικά και κάτω από των «καλογράδων τα κελιά|», σε μια μικρή σπηλιά, οι Τούρκοι είχαν βάλλει το δικό τους προσκύνημα, του Εβλιά.

Σ΄αυτό το σημείο ανέβαιναν τακτικά για να προσευχηθούν, ν΄ ανάψουν τα καντήλια, και το περίσσευμα του λαδιού τ΄έχυναν σ΄ένα πήλινο κιουπί που το σκέπαζαν με πανί, για να το χρησιμοποιεί κάποιος προσκυνητής που θα βρισκόταν εκεί απροπαράσκευος.

Κάποτε ένας γιγαντόσωμος Αρχανιώτης, Θοδωρής Κοκονόζης το επίθετό του, που είχε ανακαλύψει το κιουπάκι, πήγαινε κρυφά κι έπαιρνε το λάδι. Μια μέρα τον πρόλαβε ένας γνωστός του Τούρκος και τον επέπληξε για την ασέβειά του αυτή, λέγοντάς του, «εσύ Θοδωράκι»; Δεν το περίμενα…Τότε ο εφευρετικός Κοκονόζης την «ανάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος» του είπε ότι είχε το παιδί του άρρωστο και πήγε να πάρει λίγο λάδι να του κάμει «εντριβή», που του είπανε, λέει, πως ήταν θαυματουργό… Ο Τούρκος ενθουσιάστηκε, που μ΄αυτόν τον τρόπο, αναγνωριζότανε η πίστη τους, από τους Γκιαούρηδες και του απάντησε: Ε΄τότε,να πάρεις Θοδωράκη, όσο θέλεις!..

Στην ίδια πλευρά του βουνού, σε μια άλλη σπηλιά, λένε πως ήταν το ερημητήριο του Αποστόλου Παύλου.΄Εμεινε εκεί περίπου 3 μήνες το 58 μ.Χ. Προσευχόμενος, όταν τον περνούσαν σιδηροδέσμιο από την Κρήτη για να τον πάνε στη Ρώμη να δικαστεί.Το πλοίο τότε είχε αράξει στους Καλούς Λιμένες λόγω κακοκαιρίας και οι Αρχανιώτες, εκμεταλευόνενοι την προσωρινή του παραμονή στο νησί, πήγαν και τον προσκάλεσαν να τους απαλλάξει το βουνό από τα φαρμακερά φίδια που ήταν τότε εκεί.΄Ετσι οι Αρχανιώτες άκουσαν, για π ρ ώ τ η φ ο ρ ά, το κήρυγμα του Χριστού, από τον ίδιο τον απόστολο των εθνών!

΄Υστερα από τα παραπάνω, διαχρονικά,τώρα και 2500 χρόνια, το βουνό αποδεικνύει, σε κάθε σημείο του, την ιερότητά του.Το τίμησαν οι Μινωΐτες, οι Αχαιοί, οι Δωριείς, οι Ρωμαίοι, οι Ενετοί κι αυτοί ακόμη οι αλλόθρησκοι Τούρκοι και φυσικά οι Χριστιανοί. Σ΄όλες αυτές τις περιόδους η φήμη του είναι παγκόσμια.Χιλιάδες προσκυνητές, από όλα τα σημεία της γης, άφησαν κι αφήνουν, στο πέρασμά τους απ΄αυτό, με γραπτά τα σημάδια.΄Οπως είναι ένας ενεπίγραφος πέτρινος βωμός, επί Ρωμαικής εποχής, που έχει διασωθεί και φυλάσσεται στην αρχαιολογική συλλογή Αρχανών, ενός Κορίνθιου ιατρού, που ανέβηκε στο βουνό και θυσίασε στον ΔΙΑ.

Στη βορεινή ριζοβουνιά του Γιούχτα και στη θέση «Λιμοχώρι» υπάρχει μια σπηλαιώδης εκκλησία, του Αγίου Αντωνίου, μ΄ένα επιβλητικό φωταγωγό στο βάθος της. Λένε πως στα πρώτα δύσκολα χρόνια της Τούρκικης σκλαβιάς, η εκκλησία αυτή χρησίμευσε ως «κρυφό σχολειό» των παιδιών της γύρω περιοχής. Αλλά κι άλλες εκκλησίες, παλιές, μαρτυρούνται να ακμάζουν πάνω και γύρω από το βουνό, ιδιαίτερα την περίοδο της Ενετοκρατίας. Αυτή είναι ακόμη μία επιβεβαίωση της διαχρονικής ιερότητας του Γιούχτα.

Πέραν από τα μνημεία, που αναφέραμε παραπάνω, ο Γιούχτας φημίζεται και για το μοναδικό του φυσικό περιβάλλο. Η Χλωρίδα και η Πανίδα του είναι από τις σπανιότατες παγκόσμια και τούτο γιατί πάνω του ενδημούν φυτά, ερπετά και πτηνά, μοναδικά στον κόσμο. Σε μια έκταση 4000 στρεμμάτων που κατέχει, συναντά κανείς 360 διαφορετικά είδη φυτών, από τα οποία τα 18 είναι ενδημικά στην Κρήτη. Δηλαδή το ένα στα είκοσι είδη του Γιούχτα είναι ενδημικό. Όπως είναι ο γνωστός δίκταμος (έρωντας) της Κρήτης κι η μαλοτήρα (ο κρητικός έβενος) κ.ά. Επίσης τα ασπόνδυλα του βουνού είναι αμέτρητα και τα πουλιά του είναι πάνω από 40 είδη με το πλέον χαρακτηριστικό τους, τον Γύπα, που έχει άνοιγμα πτερών 2,5 μέτρων.

Αυτός ειδικά ο πληθυσμός είχε λιγοστέψει τα τελευταία χρόνια γιατί η κύρια πηγή της διατροφής του, ήταν το έθιμο του « Αζάτι», που έχει σχεδόν καταργηθεί στις μέρες μας. Σήμερα διαφαίνεται και πάλι κάποια αύξησή του.

Νίκος Γ.Χριστινίδης

Συνεχίζοντας την θαυμάσια αφήγηση του κυρίου Χριστινίδη σχετικά με το μυθικό βουνό Γιουχτας, να πούμε ακόμη ότι στο βουνό υπάρχουν αρκετά σπήλαια, με πιο γνωστά: Το σπήλαιο Χωστό νερό, Τα ανεμόσπηλια, και το σπήλαιο του Στραβομύτη, και τα τρία σπήλαια ήταν αρχαία λατρευτικά ιερά.

Κοινοποιήστε τη δημοσίευση
Facebook
YouTube
Twitter
Click to rate this post!
[Total: 1 Average: 5]

Μενέλαος Μαρκοδημητράκης

Σας παρακινούμε να κάνετε κλικ πάνω στις διαφημίσεις μας, καθώς και να κοινοποιείται τα δημοσιεύματα που θεωρείται αξιόλογα! ευχαριστούμε.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Κοινοποιήστε τη δημοσίευση!