Η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού των επ Αρχανών

14 Σεπτεμβρίου του Τιμίου Σταυρού.

Στο ιστορικό κέντρο της Κωμόπολης των Επάνω Αρχανών και συγκεκριμένα εντός της παραδοσιακής τους αγοράς βρίσκεται ο ιερός ναός του Τ ι μ ί ο υ Σταυρού.
Ο ναός αυτός είναι κτίσμα της τελευταίας περιόδου της Ενετοκρατίας στην Κρήτη και συγκεκριμένα του 1630 μ.Χ. Είναι μονόκλιτη βασιλική με λαξευτό σε βράχο το ιερό της και με κεραμοσκεπή, η δε πρόσοψή της σχηματίζει αμβλεία γωνία επί του κέντρου της οποίας υψούται το κωδωνοστάσιο, ως νεώτερο πρόσθετο κτίσμα.
Η εν λόγω χρονολογία είναι γραμμένη στο εσωτερικό υπέρθυρο της εισόδου,και αποκαλύφθηκε με την τελευταία ανακαίνιση του ναού που έγινε το 2004.
Επομένως υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι η χρονολογία αυτή φανερώνει και το χρόνο που κτίστηκε ο ναός. Υπάρχει όμως η κι η άλλη πιθανότητα, η χρονολογία αυτή να αφορά μόνο τον κυρίως ναό και το ιερό να έχει δημιουργηθεί παλαιότερα,ως ναΐδριο, δηλ. σκέτο προσκύνημα, και τούτο γιατί το τέμπλο είναι πετρόκτιστο, πράγμα που μας δημιουργεί αυτή την υποψία…οπότε, το 1630 έγινε απλά η επέκταση του!
Την ίδια ως άνω περίοδο (2004) βρέθησαν και ίχνη φωτιάς ασφαλώς από την πυρπόληση που υπέστη στη διάρκεια της μεγάλης Κρητικής Επανάστασης του 1866, κατά την οποία οι Τούρκοι, όχι μόνο λεηλάτησαν την Κωμόπολη και τους κατοίκους της, αλλά πυρπόλησαν και τους ναούς της, κατέστρεψαν από τα θεμέλια την Μονή επάνω στο Γιούχτα και κατακρεούργησαν αρκετούς κατοίκους, απ’ αυτούς που δεν μπόρεσαν να δραπετεύσουν προς τα ενδότερα του Νομού.

Η μαρμάρινη κρήνη που είναι στην αυλή της δεν έχει καμία ιστορική σχέση με την εκκλησία. Αυτή έχει χρονολογία 1894 και βρισκόταν αρχικά στο «Σεράι» του Πασά στη θέση του σημερινού κλειστού Γυμναστηρίου. Από εκεί πήγε πρώτα στην αυλή του παλαιού ξενοδοχείου «Δίας» και στη συνέχεια ήρθε στην αυλή της εκκλησίας.
Ανεξάρτητα αν είναι ή δε είναι σωστή η σημερινή της θέση, πρέπει να αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη σ’αυτούς που τη διέσωσαν γιατί εκφράζει μία συγκεκριμένη ιστορική περίοδο του τόπου.
Στην ανακαίνιση του 1964 αποκαλύφτηκε, στο εσωτερικό δάπεδο του ναού, οικογενειακός τάφος ιερέως των Αρχανών του 1736 που φέρει την εξής επιτύμβια επιγραφή:

«ΤΥΜΒΩ
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΙΕΡΕΩΣ ΚΑΛΑΘΑ
Κ.ΑΝΝΗΣ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΑΣ ΚΑΙ
ΤΩΝ ΤΕΚΝΩΝ ΑΥΤΩΝ
1736»

Ο ιερέας αυτός ήταν από τους πρώτους ιερείς των Αρχανών στις αρχές της Τουρκοκρατίας .Τάφηκε εντός του ναού γιατί ήταν συνήθεια παλαιότερα οι κληρικοί να θάβονται εντός των ναών και οι λαικοί στα πέριξ αυτών.Το επίθετο Καλαθάς είναι από τα αρχαιότερα επίθετα των Αρχανών από το οποίο αργότερα προέκυψε το σημερινό Καλαθάκης.

(Μέχρι και το 1830 αναφέρεται, πλησίον των Αρχανών, οικισμός με την ονομασία «Κ α λ α θ ι α ν ά»).
Ως προς την σημερινή αυλή του ναού θέλουμε να επισημάνουμε ότι αρχικά αυτή ήταν πολύ μικρότερη, στρωμμένη με πλάκες,όπως και το δάπεδο του ναού, και είχε πρόσβαση από την πάροδο, γιατί ένα μεγάλο μέρος της σημερινής καταλάμβανε το κατάστημα του Γεωργίου Καβροχαράκη ή Ψαρού, ο οποίος,μετά τον πρόωρο θάνατο του μονάκριβου παιδιού του, Ευαγγέλου, το δώρησε, μαζί με τη γυναίκα του Αικατερίνη, το γένος Κωνσταντίνου Μαργαρίτη, καθώς και την οικία τους στη συνοικία «Μανίλι», αλλά και όλη τους την υπόλοιπη κτηματική περιουσία, στην τοπική εκκλησία με σκοπό την κατεδάφισή του καταστήματος για τη διεύρυνση της αυλής του ναού, ενέργεια που πραγματοποιήθηκε στη δεκαετία του 1960.
Νίκος Γ.Χριστινίδης
2018

 

Αν βρήκατε ενδιαφέρουσα την δημοσίευση παρακαλώ δηλώστε ότι σας αρέσει, ευχαριστώ. 

 

Κοινοποιήστε τη δημοσίευση
Facebook
YouTube
Twitter

Μενέλαος Μαρκοδημητράκης

Σας παρακινούμε να κάνετε κλικ πάνω στις διαφημίσεις μας, καθώς και να κοινοποιείται τα δημοσιεύματα που θεωρείται αξιόλογα! ευχαριστούμε.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Κοινοποιήστε τη δημοσίευση!